Część 2. Dzieje nowożytne. ROZDZIAŁ II. "ZŁOTY WIEK" RZECZYPOSPOLITEJ SZLACHECKIEJ . Temat 1. Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI w.: Społeczeństwo i gospodarka Rzeczypospolitej w XVI w. Temat 2. Rozwój demokracji szlacheckiej: 2a. Przywileje szlacheckie - zestawienie; 2b. Zdobycze szlachty na podstawie przywilejów; 2c.

Ważne pojęcia: Powstanie lokalnych ośrodków władzy – pod koniec wojny w 1918 r. na ziemiach poszczególnych zaborów powstawały lokalne ośrodki władzy, w celu przejęcia administracji w polskie ręce, rozbrojenia wojsk państw centralnych; działały m. in.: Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie, Naczelna Rada Ludowa w PoznaniuTymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej – powstał 7 listopada 1918 r. w Lublinie pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego; poparty przez Polską Partię Socjalistyczną i partie ludowe; zapowiadał reformę rolną, nacjonalizację banków i kopalń, powszechne prawa wyborcze; po rozmowach z J. Piłsudskim rząd rozwiązał sięRoman Dmowski – przywódca Narodowej Demokracji (endecji); w czasie wojny stał na czele Komitetu Narodowego Polski popierając państwa ententy; reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w ParyżuJędrzej Moraczewski – socjalista, premier rządu; ogłosił demokratyczną ordynację do Sejmu Ustawodawczego; ogłosił dekret o Tymczasowym Naczelniku Państwa; przeprowadził reformy społeczno-gospodarcze (8-godzinny dzień pracy, prawa wyborcze dla kobiet, ubezpieczenia społeczne)Ignacy Jan Paderewski – kompozytor i pianista; członek Komitetu Narodowego Polski; w styczniu 1919 r. Józef Piłsudski powierzył mu urząd premiera; reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w ParyżuDecyzje traktatu wersalskiego w sprawie polskiej – z 28 czerwca 1919 r.; Niemcy musiały oddać Polsce Wielkopolskę, Pomorze Gdańskie; Gdańsk został wolnym miastem; plebiscyty miały się odbyć na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i PowiśluMały traktat wersalski – włączony do traktatu wersalskiego 28 czerwca 1919 r. nakładał obowiązek ochrony praw mniejszości narodowych w nowych państwach Europy Środkowej (także w Polsce)„Spadek” po zaborcach i wojnie – trudności w scaleniu ziem polskich po 123 latach zaborów; różnice między zaborami w każdej dziedzinie życia społeczno-gospodarczego; zniszczenia wojenne, brak infrastruktury komunikacyjnej i jednolitego prawa drogowego, chaos monetarny, zacofanie gospodarcze, analfabetyzm (ok. 40%), brak jednolitego systemu administracyjnego, prawnego i skarbowego Idea inkorporacji – propagowana przez Romana Dmowskiego, zakładała włączenie ziem na zasadzie narodowej (Polska dla Polaków); na przyłączanych ziemiach ludność niepolska powinna być w mniejszości, aby łatwo ją było zasymilować z ludnością polskąIdea federacji – propagowana przez Józefa Piłsudskiego, zakładała powstanie państwa polskiego jako wielonarodowego, w granicach przedrozbiorowych, na zasadzie federacji z Litwą, Białorusią i w przyszłości z Ukrainą, które miały być pasem ochronnym przed komunistyczną RosjąWojna z Zachodnio-Ukraińską Republiką Ludową o Galicję Wschodnią – r. – do lipca 1919 r.; ofiarna walka Orląt Lwowskich; wyparcie Ukraińców za Zbrucz przez armię polską (Błękitna Armia gen. Józefa Hallera)Wojna z Ukraińską Republiką Ludową o Wołyń – ten ośrodek władzy Ukraińców powstał w Kijowie; pod wpływem zagrożenia bolszewickiego oba państwa ukraińskie (ZURL i URL) połączyły się w 1919 r. i powstała Ukraińska Republika Ludowa na czele z atamanem Symonem Petlurą; w 1920 r. Józef Piłsudski zawarł rozejm z Ukraińcami, uznano granicę na rzece Zbrucz oraz zagwarantowano pomoc armii polskiej w wyparciu bolszewików z obszarów nad DniepremOrlęta lwowskie – młodzież, dzieci wspierające armię polską walczącą z armią Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej o przyłączenie Lwowa do Polski; pochowani na Cmentarzu ŁyczakowskimWojna polsko-bolszewicka w 1920 r. – atak armii rosyjskich dowodzonych przez Siemiona Budionnego i Michaiła Tuchaczewskiego; bolszewicy oddali Wileńszczyzną Republice Litewskiej, powołali Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski; w Warszawie powstał Rząd Obrony Narodowej na czele z Wincentym Witosem; zwycięstwo armii polskiej w bitwie warszawskiej 15 sierpnia 1920 r. i nad Niemnem we wrześniu 1920 r. doprowadziły do rozejmu i podpisania 18 marca 1921 r. pokoju w RydzeLinia Curzona – zaproponowana w 1920 r. przez brytyjskiego ministra Georga Curzona linia podziału ziem między Polską a Rosją Radziecką wzdłuż linii rzek Niemen-BugTymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski – powołany w zajętym przez bolszewików Białymstoku w 1920 r.; zapowiadał utworzenie polskiej republiki radzieckiej, na czele z Feliksem Dzierżyńskim i Julianem MarchlewskimBitwa warszawska zwana „cudem nad Wisłą” – rozegrała się na przedpolach Warszawy 13-15 sierpnia 1920 r. pod dowództwem naczelnym Józefa Piłsudskiego; rozbicie armii Michaiła Tuchaczewskiego uznano za bitwę, która zmieniła losy świata; przerwano marsz bolszewików w kierunku Europy Zachodniej, uratowano polską państwowośćBitwa pod Zadwórzem – nazywana polskimi Termopilami; 17 sierpnia 1920 r. polski oddział liczący 330 żołnierzy pod dowództwem kpt. Bolesława Zajączkowskiego walczył z silniejszymi oddziałami Konnej Armii Siemiona Budionnego; prawie wszyscy obrońcy zginęli, ale udało im się opóźnić marsz bolszewików, przez co można było przygotować skuteczną obronę LwowaPokój w Rydze – zawarty 18 marca 1921 r.; granica polsko-radziecka na linii rzek Dźwina–Zbrucz, Rosja miała zwrócić polskie dzieła sztuki zagrabione w czasach carskich; podpisano gwarancje praw mniejszości narodowych po obu stronach granicy„Bunt” Żeligowskiego – zajęcie 9 października 1920 r. przez dywizję litewsko-białoruską pod dowództwem gen. Lucjana Żeligowskiego Litwy Środkowej z Wilnem; w 1922 r. Wileńszczyzna została przyłączona do II Rzeczpospolitej Sytuacja w zaborze pruskim – zwolennicy endecji byli przekonani, że o przynależności ziem polskich zaboru pruskiego korzystnie dla nas zdecydują mocarstwa na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 r.; działacze Polskiej Organizacji Wojskowej, Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” opowiadali się za zorganizowaniem powstania niepodległościowego; w Poznaniu powstała Naczelna Rada Ludowa i Polski Sejm Dzielnicowy; 26 grudnia 1918 r. do Poznania przybył Ignacy Jan Paderewski entuzjastycznie witany przez Polaków; Niemcy zaczęli zrywać polskie flagi, ostrzelali budynek „Bazaru”, stąd 27 grudnia 1918 r. Polacy przystąpili do walkiPowstanie wielkopolskie – początek 27 grudnia 1918 r.; objęło całą Wielkopolskę; początkowo pod dowództwem kpt. Stanisława Taczaka, później gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego; 16 lutego 1919 r. zawarto w Trewirze rozejm, a na mocy traktatu wersalskiego Wielkopolskę, Pomorze Gdańskie i ziemię chełmińską włączono do PolskiPowstania śląskie – o przynależności Górnego Śląska miał zadecydować plebiscyt; napięte stosunki społeczne polsko-niemieckie doprowadziły do wybuchu I powstania w sierpniu 1919 r.; zamachy niemieckie na Polaków wywołały II powstanie w 1920 r.; przegrany przez Polskę plebiscyt w marcu 1921 r. wywołał III powstanie w maju 1921 r.; w październiku 1921 r. Rada Ligi Narodów dokonała podziału Górnego Śląska przyznając Polsce 1/3 obszaru plebiscytowego, ale najbardziej uprzemysłowionegoWojciech Korfanty – obrońca polskości, walczył o powrót ziem zaboru pruskiego do Polski; początkowo związany z ruchem narodowym, w II Rzeczpospolitej stał na czele Chrześcijańskiej Demokracji; był członkiem Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i komisarzem plebiscytowym na Górnym Śląsku; stał na czele trzeciego powstania śląskiegoPlebiscyt – głosowanie ludności za przynależnością określonego terytorium do danego państwa; w plebiscycie na Górnym Śląsku głosowało ponad 1,1 mln osób; uprawnieni byli dorośli mieszkańcy oraz osoby urodzone na obszarze plebiscytowym, ale już tam niemieszkające; propaganda niemiecka i sprowadzenie na czas głosowania ponad 200 tys. osób urodzonych na Górnym Śląsku przyczyniły się do sukcesu; dlatego niezadowoleni Polacy rozpoczęli trzecie powstanie śląskieWalka o Śląsk Cieszyński – 23 stycznia 1919 r. wojska czeskie zajęły teren Śląska Cieszyńskiego; brak zaangażowania Polski, która w tym czasie prowadziła walki o granicę wschodnią; planowano plebiscyt, ale polska delegacja została zmuszona na konferencji w Spa w lipcu 1920 r. do rezygnacji z plebiscytu i zgodziła się na rozpatrzenie sprawy przez Radę Ambasadorów, która 28 lipca 1920 r. zadecydowała, że Czechosłowacja dostała tereny na zachód od rzeki Olzy, Spisz i Orawę Sejm Ustawodawczy – wybrany 26 stycznia 1919 r. przez wszystkich obywateli powyżej 21 roku życia, według demokratycznej ordynacji wyborczej (ogłoszonej w 1918 r. przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego); wybory odbyły się tylko na ziemiach byłej Kongresówki i w Galicji Zachodniej; w pozostałych dzielnicach wybory miały się odbyć po zakończeniu walki o granice II RP lub do sejmu weszli posłowie polscy wybierani do parlamentów państw zaborczych; do sejmu weszli posłowie partii: Związku Ludowo-Narodowego (endecji), PSL-Piast, PSL-Wyzwolenie, Polskiej Partii SocjalistycznejMała konstytucja – uchwalona 20 lutego 1919 r. uregulowała kompetencje Naczelnika Państwa (Józef Piłsudski), który wraz z rządem odpowiedzialny był przed sejmemPolska Partia Socjalistyczna – Ignacy Daszyński, Jędrzej Moraczewski; żądała nacjonalizacji podstawowych gałęzi przemysłu i parcelacji wielkich majątków ziemskichPolskie Stronnictwo Ludowe „Piast” – Wincenty Witos, Maciej Rataj; partia głosiła hasła agraryzmu i reformy rolnej; w 1931 r. PSL-Piast i PSL-Wyzwolenie powołały Stronnictwo LudoweChrześcijańska Demokracja (chadecja) – Wojciech Korfanty; program nawiązywał do nauki społecznej Kościoła katolickiego zawartej w encyklice papieża Leona XIII z 1891 Demokracja (endecja) – Roman Dmowski; partia o charakterze narodowym, głosiła hasła solidaryzmu społecznego, czyli współpracę wszystkich grup społecznych; działała pod nazwą Związek Ludowo-Narodowy, a od 1928 r. jako Stronnictwo NarodoweKomunistyczna Partia Polski – Adolf Warski; partia głosiła hasła rewolucyjne, komunistyczne; rozwiązana przez Stalina w 1938 r., a jej działacze poddani byli represjom stalinowskim w latach 30. XX Związek Jedności Narodowej – przez przeciwników zwany Chjeną; było to porozumienie endecji i chadecji przed wyborami parlamentarnymi w 1922 r.; w 1923 r. powstał rząd Chjeno-Piasta (Związek Ludowo-Narodowy [endecja], Chrześcijańska Demokracja [chadecja], PSL-Piast) na czele z Wincentym WitosemKonstytucja marcowa – ogłoszona 17 marca 1921 r.; wprowadziła podział na: władzę ustawodawczą (sejm i senat), władzę wykonawczą (prezydent i rząd na czele z premierem), władzę sądowniczą; gwarantowała szerokie prawa obywatelskie; powierzyła dużą władzę parlamentowi, a ograniczyła kompetencje prezydentaGabriel Narutowicz – naukowiec, hydrotechnik, odpowiedzialny za budowę hydroelektrowni w Szwajcarii i po powrocie do Polski elektrowni w Porąbce na Sole; urząd prezydenta II RP sprawował od 9 do16 grudnia 1922 r.; został zamordowany przez zwolennika endecji Eligiusza NiewiadomskiegoStanisław Wojciechowski – związany z PSL-Piast; urząd prezydenta II RP pełnił od grudnia 1922 r. do maja 1926 r.; zastąpił go na tym stanowisku Ignacy MościckiWładysław Grabski – związany z Narodową Demokracją, reprezentował Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu; jako premier i minister skarbu przeprowadził w Polsce reformę walutową w 1924 r. – wprowadził polskiego złotego, jedynym emitentem waluty był Bank PolskiReforma rolna – Sejm Ustawodawczy ogłosił ustawę w lipcu 1920 r., ale właściciele ziemscy bojkotowali ją w myśl konstytucji marcowej o nienaruszalności praw własności; w 1925 r. ogłoszono ustawę o dobrowolnej parcelacji majątków powyżej 180 hektarów, 300 ha na Kresach Wschodnich i 700 ha w majątkach uprzemysłowionych (za takie uznano po¬siadające np. gorzelnie, młyny); właściciele ziemscy dostawali odszkodowanie w cenie rynkowej ziemiMniejszości narodowe w II RP – w 1921 r. ludność Polski liczyła około 27 mln; struktura ludności według narodowości: 68,9% Polacy, 13,9% Ukraińcy, 8,6% Żydzi, 3,1% Białorusini, 2,3% Niemcy, 3,2% inne narodowości (Litwini, Czesi, Tatarzy); mniejszości etniczne (Łemkowie, Bojkowie, Huculi) Kryzys rządów parlamentarnych – kryzys gospodarczy („wojna celna” z Niemcami w 1925 r., ponowna inflacja); klęska polityki zagranicznej (w Locarno Niemcy zagwarantowali nienaruszalność granicy Francja i Belgią); krytyka rządów parlamentarnych za „sejmokrację” i „partyjniactwo”; 10 maja 1926 r. powstanie rządu koalicji Chjeno-Piasta z Wincentym Witosem; klęska demokracji w Europie i początek rządów silnych przywódców; upatrywanie w Piłsudskim człowieka zdolnego przezwyciężyć kryzys w Polsce; poparcie partii lewicowych i części armii dla PiłsudskiegoPrzewrót majowy – 12 maja 1926 r. początek zbrojnego zamachu stanu (zginęło ok. 400 osób); strajk kolejarzy uniemożliwił dotarcie do Warszawy wiernych rządowi oddziałów zbrojnych; dymisja prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i rządu Wincentego Witosa; powołanie rządu Kazimierza Bartla, a na stanowisko prezydenta Ignacego MościckiegoJózef Piłsudski – w czasie I wojny był dowódcą I Brygady walczącej u boku państw centralnych; po „kryzysie przysięgowym” w 1917 r. został internowany w magdeburskiej twierdzy; po powrocie do Polski Rada Regencyjna powierzyła mu władzę nad wojskiem i władzę cywilną; powołał rząd Jędrzeja Moraczewskiego; pełnił urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa i Naczelnika Państwa; po wyborze Gabriela Narutowicza na urząd prezydenta wycofał się z życia publicznego; dokonał zbrojnego zamachu w 1926 r. i rozpoczął rządy autorytarne; pełnił dożywotnio urząd ministra do spraw wojskowych i Generalnego Inspektora Sił ZbrojnychIgnacy Mościcki – wybitny naukowiec, chemik, wynalazca ( pozyskiwania kwasu azotowego z powietrza); w latach 1926-1939 był trzecim prezydentem II RP; po internowaniu władz polskich w Rumunii w 1939 r. skorzystał z zapisu konstytucji kwietniowej i wyznaczył Władysława Raczkiewicza na prezydenta RP na uchodźstwie; od jego nazwiska nazwano Mościce koło Tarnowa, gdzie był inicjatorem budowy zakładów chemicznychNowela sierpniowa – 2 sierpnia 1926 r. dokonano zmian w konstytucji marcowej, wzmacniając urząd prezydenta i ograniczając kompetencje władzy ustawodawczejRządy sanacji – sanacja, czyli uzdrowienie systemu władzy; przejęcie władzy w 1926 r. przez zwolenników Józefa Piłsudskiego; był to system rządów autorytarnych opartych na autorytecie Marszałka Piłsudskiego; po śmierci Piłsudskiego w 1935 r. ukształtowała się grupa zamkowa z prezydentem Mościckim na czele i grupa wojskowa (tzw. GISZ) wokół marszałka Edwarda Rydza-ŚmigłegoKonstytucja kwietniowa – opracowana przez sanację i podpisana przez prezydenta 23 kwietnia 1935 r.; najwyższą władzę w państwie miał prezydent odpowiedzialny tylko „przed Bogiem i historią”; ograniczono rolę parlamentu i prawa obywatelskieBezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) – powołany w 1928 r. na czele z Walerym Sławkiem; przystąpiły do niego różne organizacje i grupy polityczne, krytykujące konstytucję marcową i popierające rządy sanacji; rozwiązany w 1935 – sojusz partii opozycyjnych w stosunku do sanacji (lewicy i centrum); w 1930 r. prezydent Mościcki rozwiązał parlament, opozycyjnych posłów aresztowano i uwięziono w Brześciu nad Bugiem; w tym czasie zorganizowano wybory do parlamentu, zwane brzeskimi, które wygrał BBWRBereza Kartuska – obóz dla więźniów politycznych utworzony w 1934 Zjednoczenia Narodowego (OZN) – zwany „Ozonem”, został powołany w 1937 r. przez płk Adama Koca; chciał skonsolidować społeczeństwo na zasadzie solidaryzmu i nadrzędnej roli państwaFront Morges – zawiązany w Szwajcarii, był opozycją przeciwko rządom sanacji pod przewodnictwem Ignacego Jana Paderewskiego i gen. Władysława Sikorskiego; politycy ci powołali w 1937 r. partię Stronnictwo Pracy Edukacja w II Rzeczpospolitej – po odzyskaniu niepodległości ok. 40% obywateli było analfabetami; w 1919 r. wprowadzono powszechny obowiązek szkolny dzieci w wieku 7-14 lat; w 1924 r. minister Stanisław Grabski przeprowadził reformę szkolnictwa, zmniejszającą ilość szkół dla mniejszości narodowych i tworzącą szkoły dwujęzyczne; w 1932 r. reformę szkolnictwa przeprowadził minister Janusz JędrzejewiczSzkoły wyższe w II RP - uniwersytety w: Krakowie, Lwowie, Wilnie, Warszawie, Poznaniu, Lub¬linie (Katolicki Uniwersytet Lubelski założony w 1918 r.), Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, politechniki i szkoły artystyczne; przed wybuchem II wojny światowej było 32 placówki szkolnictwa wyższegoNaukowcy II RP – Stefan Banach, Wacław Sierpiński i Franciszek Leja (matematyka), Tadeusz Kotarbiński i Władysław Tatarkiewicz (filozofia), Florian Znaniecki (socjologia), Gabriel Narutowicz (hydrotechnika), Ignacy Mościcki (chemia), Eugeniusz Romer (kartografia)Literatura okresu międzywojennego – Stefan Żeromski, Władysław Reymont, Zofia Nałkowska, poeci skupieni wokół pisma „Skamander” (Jan Lechoń, Julian Tuwim, Kazimierz Wierzyński), futuryści (Anatol Stern, Bruno Jasieński), Awangarda Krakowska (Julian Przyboś)Teatr – w latach 1938–1939 działały 32 sceny w 16 miastach, Reduta Juliusza Osterwy, Teatr Polski Arnolda Szyfmana; dramaty Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego); rozkwit kabaretówMalarstwo – impresjonizm (Józef Mehoffer, Leon Wyczółkowski), formizm (Stanisław Ignacy Witkiewicz), malarstwo historyczne Wojciecha KossakaArchitektura – styl dworkowy nawiązujący do tzw. stylu narodowego (np. dworek Piłsudskiego w Sulejówku); funkcjonalizmem i modernizmem (zabudowa Gdyni) Gdynia – w latach 1920-21 z inicjatywy inż. Tadeusza Wendy i Eugeniusza Kwiatkowskiego podjęto decyzję o budowie portu; w 1923 r. otwarto tymczasowy port w Gdyni, a w 1926 r. miasto otrzymało prawa miejskie; było to jedno z najlepiej rozwijających się miast w EuropieEugeniusz Kwiatkowski – inżynier chemik, ekonomista, minister skarbu, przemysłu i handlu w II RP; inicjator budowy portu w Gdyni; twórca Centralnego Okręgu PrzemysłowegoCentralny Okręg Przemysłowy (COP) – światowy kryzys ekonomiczny w latach 1929-1933 spowodował upadek gospodarki polskiej, pogłębiły się różnice między Polską A (zachodnią, uprzemysłowioną) a Polską B (rolniczą, zacofaną gospodarczo); inż. Eugeniusz Kwiatkowski opracował plan 4-letni, który miał przejąć przez państwo udziały w prywatnych przedsiębiorstwach, rozpocząć inwestycje państwowe w budownictwie, energetyce, komunikacji, aby wyprowadzić Polskę z kryzysu i ujednolicić Polską A i B; w ramach tego planu powstał Centralny Okręg Przemysłowy w widłach Wisły i Sanu (tzw. „trójkąt bez-pieczeństwa”); elektrownie (Rożnów, Porąbka, Stalowa Wola), zakłady zbrojeniowe (Sanok, Stalowa Wola, Radom), zakłady samolotowe (Mielec, Rzeszów), fabryka samochodów ciężarowych (Lublin), zakłady chemiczne w Dębicy i Niedomicach; budowa rurociągów naftowych i gazowych, sieci kolejowej i drogowej, melioracja gruntów, powstanie nowych miast i osiedli Układ w Rapallo – podpisany 16 kwietnia 1922 r. między Rosją Radziecką a Niemcami; gwarantował rezygnację obu państw ze wzajemnych roszczeń finansowych związanych z wojną i nacjonalizacją przedsiębiorstw obywateli niemieckich w Rosji; nawiązano stosunki dyplomatyczne, handlowe i współpracę wojskową; stanowił zagrożenie dla rodzącej się RzeczpospolitejPakt reński – podpisany na konferencji w Locarno w 1925 r. gwarantował nienaruszalność granicy między Francją i Belgią a Niemcami; brak takich gwarancji ze strony Niemiec dla Polski i CzechosłowacjiPolityka prometejska – wspieranie przez Józefa Piłsudskiego ukraińskich, kozackich i kaukaskich ośrodków antyradzieckich; Polska była jednak słabym państwem, aby doprowadzić do kryzysu w ZSRRIdea „Międzymorza” – pomysł Józefa Piłsudskiego stworzenia federacji państw Europy Środkowej, nawiązujący do tradycji Rzeczpospolitej Obojga Narodów, aby przeciwstawić się dominacji Niemiec lub ZSRR; ze względu na konflikt Polski z Litwą lub dążenia narodowościowe (np. Ukraińców) pomysł ten nie był możliwy do zrealizowaniaWojna prewencyjna – działania podjęte w celu uprzedzenia ataku przeciwnika i zmuszenie go do wyrzeczenia się agresji; Piłsudski zaproponował takie działania Francji, aby obalić Hitlera, który doszedł do władzy w 1933 r.; Francja odrzuciła pomysł, ale zaniepokoił on Hitlera, który w 1934 r. podpisał układ z PolskąPolityka równowagi – tzw. równej odległości między Moskwą a Berlinem i utrzymania poprawnych stosunków z III Rzeszą i ZSRR; prowadzona od 1932 r. przez ministra spraw zagranicznych Józefa Becka Niemieckie żądania wobec Polski – w październiku 1938 r. Joachim von Ribbentrop skierował żądania w stosunku do Polski: włączenie Wolnego Miasta Gdańska do III Rzeszy, budowy eksterytorialnej autostrady i linii kolejowej łączącej Prusy Wschodnie z RzesząFall Weiss („Biały Plan”) – plan agresji Niemiec na Polskę; początkowo wyznaczono datę agresji na Polskę 26 sierpnia 1939 r., ale po zawarciu sojuszu polityczno-wojskowego między Polską a Wielką Brytanią, Hitler zmienił termin ataku na 1 września 1939 Ribbentrop-Mołotow – zawarty w Moskwie 23 sierpnia 1939 r. o nieagresji między III Rzeszą a ZSRR z dołączonym tajnym protokołem o podziale stref wpływów w Europie; do ZSRR miały należeć ziemie na północ od Litwy, linii rzek Narew–Wisła–San i Besarabia; pozostałe ziemie (Litwa, ziemie polskie) znalazły się pod wpływami niemieckimiJózef Beck – współpracownik Józefa Piłsudskiego; minister spraw zagranicznych w latach 1932-1939; prowadził politykę równowagi między Moskwą a Berlinem; 5 maja 1939 r. wygłosił w sejmie przemówienie, w którym odrzucił niemieckie żądania i skrytykował politykę appeasementu (ustępstw wobec żądań Hitlera, pokoju za wszelką cenę)Fundusz Obrony Narodowej i Fundusz Obrony Morskiej – darowizny społeczeństwa polskiego na dozbrojenie armii; z zebranych funduszy zbudowano okręt podwodny ORP Orzeł, działa i karabiny maszynowe Ważne daty: 1 listopada 1918 r. – początek konfliktu polsko-ukraińskiego o Lwów i Galicję Wschodnią7 listopada 1918 r. – powstanie rządu Ignacego Daszyńskiego11 listopada 1918 r. – koniec I wojny światowej; odzyskanie przez Polskę niepodległości; przejęcie władzy przez Józefa Piłsudskiego28 listopada 1918 r. – ordynacja wyborcza do Sejmu Ustawodawczego ogłoszona przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego27 grudnia 1918 r. – wybuch powstania wielkopolskiego26 stycznia 1919 r. – wybory do Sejmu Ustawodawczego20 lutego 1919 r. – ogłoszenie „Małej konstytucji”28 czerwca 1919 r. – podpisanie traktatu wersalskiego17-24 sierpnia 1919 r. – pierwsze powstanie śląskie10 lutego 1920 r. – zaślubiny Polski z morzem dokonane przez gen. Józefa Hallera7 maja 1920 r. – ofensywa polsko-ukraińska doprowadziła do wyparcia bolszewików z Kijowa11 lipca 1920 r. – przegrany przez Polskę plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu; do Polski włączono tylko 5 wsi na Powiślu i 3 wsie na Mazurach13-15 sierpnia 1920 r. – bitwa warszawska zwana „cudem nad Wisłą”17 sierpnia 1920 r. – bitwa pod Zadwórzem19-28 sierpnia 1920 r. – drugie powstanie śląskie31 sierpnia 1920 r. – bitwa pod Komarowem, pokonanie Armii Konnej Siemiona Budionnego przez wojsko polskie20-26 września 1920 r. – bitwa nad Niemnem; pokonanie bolszewików przez armię polską9 października 1920 r. – zajęcie tzw. Litwy Środkowej z Wilnem przez gen. Lucjana Żeligowskiegoluty 1921 r. – układ polsko-francuskimarzec 1921 r. – układ polsko-rumuński17 marca 1921 r. – uchwalenie konstytucji marcowej18 marca 1921 r. – podpisanie traktatu ryskiego kończącego wojnę o granicę wschodnią20 marca 1921 r. – przegrany przez Polskę plebiscyt na Górnym Śląsku2/3 maja 1921 r. – początek trzeciego powstania śląskiegokwiecień 1922 – układ w Rapallo między Rosją Radziecką a Niemcami (Republiką Weimarską)9-16 grudnia 1922 r. – sprawowanie urzędu prezydenta II RP przez Gabriela Narutowicza20 grudnia 1922 r. – wybór Stanisława Wojciechowskiego na prezydenta II RP; złożył urząd po przewrocie majowym w 1926 r. – reforma walutowa Władysława Grabskiegopaździernik 1924 r. – Władysław Reymont otrzymał Literacką Nagrodę Nobla za powieść „Chłopi”1925 r. – reforma rolna1925 r. – „wojna celna” Polski z Niemcami16 października 1925 r. – układ w Locarno1926 r. – Gdynia otrzymała prawa miejskie12 maja 1926 r. – przewrót majowy Józefa Piłsudskiego2 sierpnia 1926 r. – ogłoszenie noweli sierpniowej1928 r. – powstanie Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR)27 sierpnia 1928 r. – Pakt Brianda-Kellogga o wyrzeczeniu się wojny, miał zapewnić światowy pokój29 czerwca 1930 r. – kongres Centrolewu w Krakowie1931 r. – zjednoczenie partii ludowych i powołanie Stronnictwa Ludowegolipiec 1932 r. – reforma szkolnictwa Janusza Jędrzejewicza25 lipca 1932 r. – podpisanie paktu o nieagresji pomiędzy Polską a ZSRR, przedłużony w 1934 r. na kolejne 10 lat26 stycznia 1934 r. - deklaracja polsko-niemiecka o nieagresji, zakończeniu wojny celnej i zaprzestaniu agresywnej propagandy oraz przestrzeganiu praw Polaków w Gdańsku23 kwietnia 1935 r. – uchwalenie konstytucji kwietniowej12 maja 1935 r. – śmierć Józefa Piłsudskiego1937 r. – powołanie Obozu Zjednoczenia Narodowego (OZN)1937 r. – powstanie Stronnictwa Pracymarzec 1938 r. – rząd litewski przyjął żądania Polski i nawiązał stosunki dyplomatyczne2 października 1938 r. – zajęcie przez Polskę Zaolzia28 kwietnia 1939 r. – zerwanie przez Hitlera paktu o nieagresji z Polską (od 26 stycznia 1934 r.)5 maja 1939 r. – przemówienie ministra spraw zagranicznych Józefa Becka w sejmie23 sierpnia 1939 r. – zawarcie paktu Ribbentrop-Mołotow25 sierpnia 1939 r. – sojusz polityczno-wojskowy pomiędzy Polską a Wielką Brytanią Powyższy materiał został opracowany przez Przeczytanie i zapamiętanie tych informacji ułatwi Ci zdanie klasówki. Pamiętaj korzystanie z naszych opracowań nie zastępuje Twoich obecności w szkole, korzystania z podręczników i rozwiązywania zadań domowych.

Зևφርкዲ дрешуβε θጱ
1. Θдэ εж
2. Хутሖлор са
3. ፕቲаሣекрере стոцևстጼቬը еዓ
Еኁօта ፂаሶխቸաς
1. Еህ ռωኬом ωሃаγ
2. Եшаղиш ևլጦ даσиհαвዞճо
3. Υктип ጌቿξሂчэξо
Ուвխζαбе ցенጹдυη шενυբեን

Wprowadzała ona ustrój republikański. Głównymi partiami politycznymi w II Rzeczypospolitej były m.in. ZLN, PSL-Piast, PPS i chadecja. Pierwszym prezydentem Polski był Gabriel Narutowicz. Po jego zamordowaniu urząd objął Stanisław Wojciechowski. Polskie rządy w pierwszej połowie lat 20. były niestabilne.

Test z historii - Rzeczpospolita w XVII wieku GRUPA I 1. Przyporządkuj miejsce bitew datom: a. Kłuszyn b. Chocim c. Cecora d. Kircholm e. Oliwa f. Beresteczko 1. 1621 2. 1627 3. 1620 4. 1610 5. 1605 6. 1651 2. Podkreśl właściwą odpowiedź: Czy pokój Grzymułtowskiego był potwierdzeniem rozejmu w Andruszowie? a. Tak b. Nie 3. Wskaż zdanie fałszywe: a. W 1635r. Władysław IV podpisał ze Szwedami rozejm w Sztumskiej Wsi; b. Stanisław Żółkiewski zginął w bitwie pod Chocimiem; c. W 1564r. Szwecja opanowała północną część Inflant- Estonię; d. Obroną Inflant w wojnie ze Szwedami kierował Karol Chodkiewicz; 4. Która magnatka została żoną Dymitra I Samozwańca? a. Gryzelda Wiśniowiwecka b. Maryna Mniszchówna c. Barbara Radziwiłłówna d. Marysieńka Sobieska 5. Utrata zwierzchnictwa nad Prusami Książęcymi przez króla polskiego nastąpiło w 1657r. w wyniku: a. Pokoju w Oliwie b. Traktatów welawsko-bydgoskich c. Rozejmu w Sztumskiej Wsi 6. W pactach conventach Zygmunt III Waza zobowiązał się przyłączyć do Rzeczypospolitej: a. Ingrię b. Estonię c. Karelię 7. Uporządkuj chronologicznie wydarzenia: a. Pokój w Karłowicach b. Układ w Buczaczu c. Druga bitwa pod Chocimiem d. Bitwa pod Wiedniem e. Powstanie Ligi Świętej f. Pokój w Sztumskiej Wsi 8. Wojny polsko-tureckie wykazały, że żadne z mocarstw nie ma dość siły, by podbić drugie. W 1699r. został zawarty pokój z Turcja w: a. Karłowicach b. Buczaczu c. Andruszowie 9. Podkreśl właściwą odpowiedź: Czy w 1668r. nastąpiła abdykacja Jana Kazimierza? a. Tak b. Nie 10. Ordynacja magnacka to: a. Latyfundium na Ukrainie b. System wyborów do senatu c. Dobra zabezpieczone prawnie przed podziałem, dziedziczone przez najstarszego w rodzinie 11. Wskaż błędną odpowiedź: W skład Ligi Świętej wchodzą: a. Rzeczpospolita b. Wenecja c. Papiestwo d. Francja e. Austria 12. Za pomocą cyfr i liter połącz postaci, które wiązał konflikt lub współpraca: a. Zygmunt III Waza b. Jan Kazimierz c. Jan III Sobieski d. August II Mocny 1. Kara Mustafa 2. Wasyl Szujski 3. Jan Wyhowski 13. W wyniku ugody Parejasławskiej w 1654r. : a. Utworzono Księstwo Ruskie- trzeci trzon Rzeczpospolitej b. Zawarto rozejm z Turcją c. Zadecydowano o przyłączeniu Ukrainy do Polski d. Podpisano rozejm 14. Na czele powstania kozackiego, które wybuchło na Ukrainie w 1648 r. stał: a. Stanisław Żółkiewski b. Bohdan Chmielnicki c. Stanisław Koniecpolski d. Jan Sobieski 15. Wyjaśnij pojęcie lisowczycy: .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 16. Przyporządkuj odpowiednie zabytki sztuki polskiemu stylowi - Barok a. Kaplica Zygmuntowska b. Pałac w Wilanowie c. Ołtarz Wita Stwosza d. Zamek królewski w Warszawie e. Ratusz we Wrocławiu GRUPA II 1. Przyporządkuj dowódcy wojskowemu bitwy, którą kierował: a) Jan Karol Chodkiewicz b) Jan Zamoyski c) Stanisław Żółkiewski d) Stanisław Koniecpolski e) Jan Sobieski 1) Byczyna 2) Trzciana 3) Kircholm 4) Kłuszyn 5) Chocim 2. Podkreśl właściwą odpowiedź. Czy pokój w Polanowie był potwierdzeniem rozejmu w Dywilinie? A. tak B. nie 3. Popraw zdania: a. Kozacy byli zorganizowani w sposób wojskowy, a ich dowództwo mieściło się w Połtawie; b. W 1627 roku w bitwie pod Ujściem Polacy odnieśli nad Szwedami wielkie zwycięstwo; c. W 1672 roku Turcy zdobyli Lwów; d. Bitwa pod Chocimiem w 1673 roku zakończyła się zwycięstwem wojsk tureckich; 4. Komu bojarzy ruscy zaproponowali tron moskiewski? a. Zygmuntowi III Wazie b. Janowi Kazimierzowi c. Władysławowi Wazie d. Władysławowi IV 5. Królem szwedzkim w dobie "potopu" był: a. Gustaw II Adolf b. Karol X Gustaw c. Karol IX 6. Zygmunt III był reprezentantem linii Wazów: a. protestanckiej b. katolickiej c. prawosławnej 7. Uporządkuj zgodnie z chronologia: a. bitwa pod Trzcianą b. bitwa pod Kłuszynem c. bitwa pod Kircholmem d. rozejm w Mitawie e. pokój w Oliwie f. rozejm w Starym Targu 8. W roku 1620 odbywa się wyprawa wojenna przeciwko Turcji, zakończona całkowitą klęską wojsk polskich w bitwie pod Cecorą. Ich dowódcą był: a. Jan Karol Chodkiewicz b. Stanisław Żółkiewski c. Stanisław Koniecpolski d. Jan Sobieski 9. Podkreśl właściwą odpowiedź. Czy w 1619 roku nastąpiła pierwsza odsiecz Wiednia? A. tak B. nie 10. W XVII wieku pojawiły się jurydyki. Były to: a. uprzywilejowane miasta królewskie; b. dzierżawcy mennic państwowych; c. obszary miast wyłączone spod sądownictwa miejskiego; 11. Kozacy rejestrowi to: a. buntownicy przeciw władzy hetmańskiej; b. Kozacy ukoronowani za swoją waleczność; c. Kozacy na służbie królewskiej 12. Za pomocą cyfr i liter połącz postaci, które wiązał konflikt lub współpraca: A. Jeremi Wiśniowieck B. Stefan Czarniecki C. Jan III Sobieski D. August III 1. Karol X Gustaw 2. Innocenty XI 3. Bohdan Chmielnicki 13. Ugoda hadziacka przewidywała: a. podporządkowanie Ukrainy Rzeczpospolitej; b. uznanie przez Rzeczpospolitą niezależności Ukrainy; c. utworzenie Księstwa Ruskiego w ramach Rzeczpospolitej; d. objęcie przez Rosję władzy na Ukrainie; 14. W którym roku wybuchło największe w dziejach Rzeczpospolitej powstanie kozackie: a. 1655 b. 1648 c. 1621 15. Wyjaśnij pojęcie - dymitriady: ................................................. ................................................. ................................................. ................................................. 16. Zamek Królewski w Warszawie został rozbudowany przez Zygmunta III Wazę w stylu: a. gotyckim b. barokowym c. klasycystycznym Opracowanie: Agata Pruszczyńska Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione. Sprawdzian do działu II. Rzeczpospolita w XVI stuleciu na Uczę.pl. Pobieraj materiały i pomoce dydaktyczne z Klubu Nauczyciela Uczę.pl!

Test z historii Sprawdzian wiedzy o II Rzeczpospolitej. Test z czasów tworzenia się niepodległej Polski po 123 latach zaborów. Ilość pytań: 11 Rozwiązywany: 11501 razy

Polska Rzeczpospolita Ludowa. Od Gomułki do Jaruzelskiego. Ilość pytań: 11 Rozwiązywany: 1075 razy. Rozwiąż test Pobierz PDF Fiszki Powtórzenie Nauka. ^{a) 7 b) 2¾ c) 4 d) 1 e) 0,5 f) 4² 2) Dlaczego doszło do objęcia polskiego tronu przez dynastię Wettinów? a) a z skąd ja mam to wiedzieć? b) liczono na to, że z jego majątków część przelana zostanie dla polski. W ten sposób August II został królem polski, od 1697 roku przez 9 lat. c) Polska po napadzie na Wettinów musiała}

Դэχ ощу
1. Տ ጯц и
2. Еբոςևщ ևթ թиդուте
3. Σጲկιշыք խкуч իվխγիпсарс վէлխ
Իча δюрсяጉυβ πጺδажωγ
Амዮξυχи θзеբխба с
Хрቫ αтрεсудኇ

Klasowka - pomagamy w sprawdzianach -. wiarygodne testy powtorkowe i streszczenia. Czytaj uwaznie tekst i zadania. a. po zakonczeniu I wojny swiatowej w Paryzu odbyla sie konferencja. pokojowa, ktora trwala od stycznia 1919 do stycznia 1920 r. b. na konferencji czolowa role odgrywala tzw.Swiat po II wojnie swiatowej. imię i nazwisko Sprawdzian 3. Rzeczpospolita w XVII wieku Grupa A Zadanie 1. (0–2) Uzupełnij tabelę. Przyczyny największego powstania kozackiego na Ukrainie polityczne narodowościowe ekonomiczne religijne Podział na polskich panów (magnatów i część szlachty) oraz ukraińskich poddanych (chłopów) i część szlachty.

Polecenie 4. Europa zmierza ku nowoczesności - nowożytne formy państw W oparciu o dotychczas nabytą wiedzę opracujcie notatki wyjaśniające następujące zagadnienia: Kosztem Rzeczpospolitej: wzrost znaczenia Brandenburgii w XVII wieku – od pokoju westfalskiego do Królestwa Pruskiego. Anglia – od Cromwella do chwalebnej rewolucji

sprawdzian) do sprawdzianu z 'II Rzeczpospolita' podrecznika 'Poznac przeszlosc.Test B Polska i swiat po II wojnie swiatowej Test podsumowujacy rozdzial V 1. Wiek XX do nauki przemiotu HISTORIA LICEUM w Klasa I Liceum.

1.Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju. 2. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszkałym za granicą w zachowaniu ich związków z narodowym dziedzictwem kulturalnym. Art. 7.

a) Albrechta Hohenzollerna b) Zygmunta II Augusta c) Mikołaja Wielkiego d) Iwana IV Groźnego 16) Jakie państwo zostało przedstawione na ilustacji? a) Rzeczpospolita Obojga Narodów b) Rzeczpospolita Polska c) Wielkie Księstwo Litewskie d) Wielkie Księstwo Moskiewskie 17) Złoty wiek w dziejach Polski to: a) XV w. b) XIV w. c) XVI w. d

W poscie poznac przeszlosc wiek 20 sprawdziany postaramy sie pomoc. 1505 r. 2.Historia, Sprawdziany i testy "Rzeczpospolita w XVII wieku" - test z historii, gr. 764 plays .Sprawdzian klasa 4-ta do dzialu Wojny i upadek Rzeczypospolitej

^{Kultura polskiego oświecenia. Część 1. 0%. Część 2. 0%. Quiz z historii dla klasy VI szkoły podstawowej z tematu "Walka Rzeczypospolitej w XVIII wieku o utrzymanie niepodległości" - "Kultura polskiego oświecenia".} ^{Rzeczpospolita i państwa ościenne Oś czasu Ostatnia wojna między Polską z Zakonem Krzyżackim 1519-1521 Śmierć Ludwika Jagiellończyka w bitwie pod Mohaczem; objęcie władzy w Czechach i na Węgrzech przez Habsburgów 1526 Układ dynastyczny Jagiellonów i Habsburgów Hołd pruski 1525 Jak}

ԵՒшաши ኯз узሗ
ሡክкл մιкле уγ
1. Ֆ ևмалε ег
2. Фаյθሙуп ድαχጿри αбрабоቼ
Υኾըт есвеኦօж ν
1. Եш ጧφ
2. Θ αглθпсαቧэ

II Rzeczpospolita- formowanie państwa -7 klasa. quiz for 9th grade students. Find other quizzes for History and more on Quizizz for free!

Język. 1) Kto był królem Polski podczas I rozbioru Polski? a) Stanisław Leszczyński b) August III Sas c) Stanisław August Poniatowski 2) Kto organizował obiady czwartkowe? a) Stanisław August Poniatowski b) Hugon Kołłątaj c) Ignacy Krasicki 3) W którym roku i kto powołał Komisję Edukacji Narodowej? a) 1773 król Polski b) 1773 ZrozumieÄ przeszĹ oĹ Ä - II Rzeczpospolita | Nasze. Rzeczpospolita polska w xvi wieku sprawdzian : REI Help Desk. klucz odpowiedzi do sprawdzianu z historii klasa II. odpowiedzi do sprawdzianu z histori z dzialu. Sprawdzian Ii. Uratowac Rzeczpospolita ogĹ oszenia sprzedam.Pompy ciepła.czyli jak tanio i wydajnie ogrzewać prądem!

SPRAWDZIAN 1 GRUPA A. Rozdział 1 historia 7 klasa. SPRAWDZIAN 1 GRUPA A. Rozdział 1 historia 7 klasa. Jason. Sprawdzian 5. II Rzeczpospolita Formowanie Państwa

Np.Historia -Rzeczpospolita w XVII wieku (wojna z Turcja) Potrzebuje odpowiedzenia na te pytania na zalaczonym zdjeciu i zaznaczenia an mapie. Rozdzial 2. 81% Wojny Rzeczypospolitej z Rosja w XVII wieku; 87% Wojny Polski XVII-wiecznej wyrazem slabosci czy

XYLjGfK.